Gunnar Trausti: Slöttungur af Hafliðasögum
Það mun hafa verið í júníbyrjun árið 1969 laust eftir hádegi að ég sat sem endranær ásamt félögum mínum við næstfremsta borðið á Ísbarnum sem þá var í eigu Hreins Steinsonar. Þarna er í dag verslunin Ásgeir. Skólinn búinn og ástandið í atvinnumálum bæjarins ekki sérlega glæsilegt. Vindur þá sér ekki Páll Gunnlaugsson, bátsmaður á Hafliða og eiginmaður Stellu Einars, frænku minnar. Það gustar af Páli og hann gengur beint að borðinu okkar og spyr mig hvort ég sé ekki til í að fara túr á Hafliða? Ég játti samstundis og fékk að vita, í þann mund er Palli snaraði sér út úr dyrunum, að farið yrði út kl. sex þá um kvöldið. Þá hafði ég sannast sagna ekki migið í saltan sjó.
Þegar ég kom um borð eftir að Binna Jóns hafði Jesúsað sig og tekið af Stellu loforð um að Palli myndi hafa auga með drengnum sínum, þá mætti mér sjón í borðsalnum sem fékk nokkuð á mig. Þar stóð verndarinn minn, bátsmaðurinn og hoppaði bússuklæddur ofan á Árna Þórðar, sem hafði þegar farið sinn fyrtsa túr og kallaði í sífellu: - "Gefstu upp, helvítið þitt?!"
Þegar atgangurinn rénaði og Árni skreið undan borðinu þorði ég ekki fyrir mitt litla líf að spyrja hvað þarna hefði gengið á. Og hef reyndar aldrei komist að því!
Ég var einn af þremur nýliðum um borð. Hinir voru Jónas Björnsson, sem á síldarflutningaskipinu Haferninum hafði hlotið nafnið Lee Wong og Sævar Jónssonar á Eyri. Við Sævar vorum svo ljónheppnir að Jónas fékk að reyna alla þá hrekki sem að nýliðar verða fyrir í fyrsta túr. Hann mátti trekkja togklukkuna og gefa kjölsvíninu osfrv. Ofan í hrekkina virtist bátsmanninum sérstaklega í nöp við Jónas og setti sig sldrei úr færi við að hrópa á hann með sínum hrikalega strigabassa.
Eina vaktina var mikið í og mikill atgangur á dekkinu. Pontið var að fyllast og höfðum við nýliðar ekki undan að koma fiskinum niður í lestina. Þá kallar Palli:
-"Jónas, náðu í meri!!"
Allir togarajaxlar vita að meri er ekkert annað en upphækkunarborð sem sett er á pontið þegar það er að fyllasst, en það gat Jónas ekki vitað.
- Meri var eitthvað - hestur! Matur! Eldhús!
Og Jónas þaut eins og byssubrenndur aftur í til Stebba mágs síns sem var kokkur um borð!! Þetta þótti okkur hinum nýgræðingunum með afbrigðum fyndið.
Jónas trúði mér öllum stundum fyrir því að Palli væri brjálaður. Ég var hinsvegar með loforð um eftirlit til Stellu frá Binnu Jóns og var nokkuð öruggur með mig í návist bátsmannsins brjálaða, sem ég komst síðar að að hafði hjarta úr gulli.
Ég komst fljótt til metorða um borð þessa fjóra túra sem ég fór þetta sumarið. Úr nálakörfunni í að verða aðstoðarmaður á forhlera en þar réði ríkjum Filipus Birgisson, sem tók mér eins og yngra bróður og var ég undir hans verndarhendi þaðan í frá.
Pokamaður var Eyþór þorsteinsson, sem síðar fékk nafnið Dúbbi. Dúbbi var skapstyggur með afbrigðum fyrstu dagana á sjónum og betra að vera ekki með rembing nærri honum. Sem aðstoðarmaður á forhlera var mitt hlutverk að taka frá og færa pokamanninum talíuna þegar leyst hafði verið frá. Talían var látinn hanga í þar tilgerðri lykkju meðan að byssunni var komið fyrir í pokanum og öllu skotið út fyrir. Eitt sinn í töluverðum sjó verður mér á að velta með skipinu áður en að ég gat komið talíunni á sinn stað. Þarna komum ég og talían á rólegri siglingu og endum í hausnum á Dúbba. Hann var sem betur fer með sjóhatt á hausnum. Eyþór brást ókvæða við og slær mig í afturendann með kotlínunni sem hann hafði verið að hnýta fyrir pokann.
Þetta var lítið högg og ég íklæddur sjóstakki þannig að ég varla fann fyrir því. En gegnum veðurgnýinn heyri ég öskur og var fyrst að velta því fyrir mér hvort að flugvél hefði flogið yfir, þegar Páll Gunnlaugsson kemur svífandi ofan úr bobbingarennunni og á bakið á Dúbba! Urðu þarna miklar stimpingar sem enduðu með því að Eyþór missti þarna á staðnum starf sitt sem pokamaður. Pokamannsstarfið gekk næst bátsmannsstarfinu á dekkinu að virðingu þannig að þetta var Dúbba mikið áfall. Mér leist hins vegar ekkert á blikuna þegar að strákarnir lögðu hart að mér að vera ekki mikið einn á ferli!! Ég fann hinsvegar aldrei fyrir óvild Eyþórs í minn garð og hann fékk pokamannstarfið í næsta túr á eftir.
Veran um borð hafði mikil áhrif á mig. Ég gat ekki verið þekktur fyrir að láta hina jaxlana vita að maður borðaði ekki allan mat. Ég tók hraustlega til matar míns og borðaði þeim mun meira af þeim mat sem ég áður hafði fúlsað við á borðum Binnu Jóns. Sumir voru hins vegar ekkert að leyna því að þeir borðuðu aldrei fisk. Einn af þeim var Matthías 2. vélstjóri. Hann sneri alltaf disknum við ef fiskur var á borðum og spændi í sig rúgbrauð með sméri. Matti var feitlaginn mjög og matartímarnir gátu snúist upp í algjöran sirkus ef smjörbráð var með matnum. Þá byrjaði einhver sem sat nærri honum og teygði hendina eftir feitinni: "Matti, -feiti!" og svona gekk þetta koll af kolli þar til annar vélstjóri var orðinn sótrauður af reiði og Stebbi kokkur þurfti að koma í lúguna og skakka leikinn til að matfriður yrði í borðsalnum.
Þegar ég kom um borð eftir að Binna Jóns hafði Jesúsað sig og tekið af Stellu loforð um að Palli myndi hafa auga með drengnum sínum, þá mætti mér sjón í borðsalnum sem fékk nokkuð á mig. Þar stóð verndarinn minn, bátsmaðurinn og hoppaði bússuklæddur ofan á Árna Þórðar, sem hafði þegar farið sinn fyrtsa túr og kallaði í sífellu: - "Gefstu upp, helvítið þitt?!"
Þegar atgangurinn rénaði og Árni skreið undan borðinu þorði ég ekki fyrir mitt litla líf að spyrja hvað þarna hefði gengið á. Og hef reyndar aldrei komist að því!
Ég var einn af þremur nýliðum um borð. Hinir voru Jónas Björnsson, sem á síldarflutningaskipinu Haferninum hafði hlotið nafnið Lee Wong og Sævar Jónssonar á Eyri. Við Sævar vorum svo ljónheppnir að Jónas fékk að reyna alla þá hrekki sem að nýliðar verða fyrir í fyrsta túr. Hann mátti trekkja togklukkuna og gefa kjölsvíninu osfrv. Ofan í hrekkina virtist bátsmanninum sérstaklega í nöp við Jónas og setti sig sldrei úr færi við að hrópa á hann með sínum hrikalega strigabassa.
Eina vaktina var mikið í og mikill atgangur á dekkinu. Pontið var að fyllast og höfðum við nýliðar ekki undan að koma fiskinum niður í lestina. Þá kallar Palli:
-"Jónas, náðu í meri!!"
Allir togarajaxlar vita að meri er ekkert annað en upphækkunarborð sem sett er á pontið þegar það er að fyllasst, en það gat Jónas ekki vitað.
- Meri var eitthvað - hestur! Matur! Eldhús!
Og Jónas þaut eins og byssubrenndur aftur í til Stebba mágs síns sem var kokkur um borð!! Þetta þótti okkur hinum nýgræðingunum með afbrigðum fyndið.
Jónas trúði mér öllum stundum fyrir því að Palli væri brjálaður. Ég var hinsvegar með loforð um eftirlit til Stellu frá Binnu Jóns og var nokkuð öruggur með mig í návist bátsmannsins brjálaða, sem ég komst síðar að að hafði hjarta úr gulli.
Ég komst fljótt til metorða um borð þessa fjóra túra sem ég fór þetta sumarið. Úr nálakörfunni í að verða aðstoðarmaður á forhlera en þar réði ríkjum Filipus Birgisson, sem tók mér eins og yngra bróður og var ég undir hans verndarhendi þaðan í frá.
Pokamaður var Eyþór þorsteinsson, sem síðar fékk nafnið Dúbbi. Dúbbi var skapstyggur með afbrigðum fyrstu dagana á sjónum og betra að vera ekki með rembing nærri honum. Sem aðstoðarmaður á forhlera var mitt hlutverk að taka frá og færa pokamanninum talíuna þegar leyst hafði verið frá. Talían var látinn hanga í þar tilgerðri lykkju meðan að byssunni var komið fyrir í pokanum og öllu skotið út fyrir. Eitt sinn í töluverðum sjó verður mér á að velta með skipinu áður en að ég gat komið talíunni á sinn stað. Þarna komum ég og talían á rólegri siglingu og endum í hausnum á Dúbba. Hann var sem betur fer með sjóhatt á hausnum. Eyþór brást ókvæða við og slær mig í afturendann með kotlínunni sem hann hafði verið að hnýta fyrir pokann.
Þetta var lítið högg og ég íklæddur sjóstakki þannig að ég varla fann fyrir því. En gegnum veðurgnýinn heyri ég öskur og var fyrst að velta því fyrir mér hvort að flugvél hefði flogið yfir, þegar Páll Gunnlaugsson kemur svífandi ofan úr bobbingarennunni og á bakið á Dúbba! Urðu þarna miklar stimpingar sem enduðu með því að Eyþór missti þarna á staðnum starf sitt sem pokamaður. Pokamannsstarfið gekk næst bátsmannsstarfinu á dekkinu að virðingu þannig að þetta var Dúbba mikið áfall. Mér leist hins vegar ekkert á blikuna þegar að strákarnir lögðu hart að mér að vera ekki mikið einn á ferli!! Ég fann hinsvegar aldrei fyrir óvild Eyþórs í minn garð og hann fékk pokamannstarfið í næsta túr á eftir.
Veran um borð hafði mikil áhrif á mig. Ég gat ekki verið þekktur fyrir að láta hina jaxlana vita að maður borðaði ekki allan mat. Ég tók hraustlega til matar míns og borðaði þeim mun meira af þeim mat sem ég áður hafði fúlsað við á borðum Binnu Jóns. Sumir voru hins vegar ekkert að leyna því að þeir borðuðu aldrei fisk. Einn af þeim var Matthías 2. vélstjóri. Hann sneri alltaf disknum við ef fiskur var á borðum og spændi í sig rúgbrauð með sméri. Matti var feitlaginn mjög og matartímarnir gátu snúist upp í algjöran sirkus ef smjörbráð var með matnum. Þá byrjaði einhver sem sat nærri honum og teygði hendina eftir feitinni: "Matti, -feiti!" og svona gekk þetta koll af kolli þar til annar vélstjóri var orðinn sótrauður af reiði og Stebbi kokkur þurfti að koma í lúguna og skakka leikinn til að matfriður yrði í borðsalnum.
Fjöllistamaðurinn Björn Birgisson kom eitt sinn of seint í mat og rétti fram í lúgu djúpan disk þar sem hann stóð á milli borðanna í borðsalnum og bað Steina Viggós sem þá var kokkur um eina ausu. Steini lagði sjálfa súpuausuna á diskinn og rétti fram við mikinn fögnuð okkar skipsfélaga Bjössa.
"Ein ausa, gjörðu svo vel!"
Skiptust þeir á nokkrum orðum í gamni og að lokum fékk Björn sína súpu. Veltingur var á skipinu og heltist eitthvað niður af súpunni. Spurði Steini hann þá hvort gat væri á disknum? Bjössi sneri þá diskum eldsnöggt við með allri súpunni og svaraði að bragði: "Ég er ekki frá því !"
Kokkurinn varð lítið hrifinn en kunni þó vel að meta stríðnina.
Þegar að leið fram á sumarið þá bættust við fleiri nýliðar sem hófu feril sinn í nálakörfunni en þá fann maður mikið til sín og ýmis togarajaxlaeinkenni gerðu vart við sig.
Þessi grein birtis í SJómannablaði Hellunnar 1995-GT
... tilbaka